Ana Sayfa Dergiden Türkiye’de Kadına Yönelik Şiddetin Son 10 Yılı - Kısa Bir Değerlendirme

Türkiye’de Kadına Yönelik Şiddetin Son 10 Yılı – Kısa Bir Değerlendirme

Prof. Dr. Şengül Hablemitoğlu

Hablemitoğlu Ankara Enstitüsü-HaE Kurucu Direktör
sengul@hablemitoglu.net

Türkiye’de kadına yönelik şiddet, ülkemiz yerel kadın hareketinin 90’lı yılların başından itibaren sürdürdüğü mücadele sonucunda toplumsal gündemin dinamik bir parçası oldu. Ancak, bu gündemi yaratmak kadınların kazanımları ile değil, şiddetin ağır sonuçları ile gerçekleşti. Son on yılda da cinsiyet temelli şiddet, siyasetin gündemine taşınmakla kalmayıp, siyasetin ideolojik enstrümanı haline geldi. Şiddetle mücadele eden bağımsız kadın kuruluşlarının yanısıra, lezbiyen, gey, biseksüel, trans, interseks ve quer (LGBTİQ) örgütleri giderek arttı ve aktifleştiler. İç hukumuzda, 2012 yılında, eksikleri/yetersizlikleri olmakla birlikte, uluslararası insan hakları hukuku normlarındaki son yaklaşımları içeren yeni düzenlemeler yapıldı. İstanbul Sözleşmesi’nin 2015 yılında imzalanmış olması çok önemli bir adımdı. Tüm bunlara karşın, Türkiye’de kadına yönelik şiddet son on yılda yine de hızını kesmedi ve yükseliş eğiliminde. Yasalar yapılıp, tedbirler konuşulurken; şiddetin azalmadığı gibi neden bir ‘’cinsiyet soykırımı’’na dönüştüğü sorusunun sorulması ve yanıtlanması gerekmekte.

Bu 8 Mart yaklaşırken, Van’da bebeğini hastaneye götüren 15 yaşındaki annenin bebeğinin cinsel saldırıya uğradığı ortaya çıktı. Gün geçmiyor ki, boşanmak istediği için kocası tarafından hunharca öldürülen, evlenme teklifini kabul etmediği için erkek arkadaşı ya da ayrıldığı nişanlısı tarafından öldürülen bir kadının haberine rastlamayalım. Geçtiğimiz yıl yine 8 Marta yakın bir tarihte, Adana’da uzun süredir kayıp olduğu bildirilen 16 yaşında bir genç kızın ailesi tarafından infaz edildiği ortaya çıktı. Gerekçe ‘’namus’’. Oysa biliyoruz ki, Türkiye’de, cinsiyet temelli şiddet mağduru kadınlar ve genç kızlar; aynı zamanda taciz, tecavüz ve ensest gibi cinsel suçların da kurbanları oluyorlar. Buna bir de çocukların mağduriyeti eklendi. Bağımsız örgütlenmelerin cinsiyet temelli şiddetle mücadele deneyimleri ise, görmezden gelinerek değersizleştiriliyor. Hatta anarşizm olarak değerlendiriliyor. Türkiye’de devletin, kadına yönelik şiddet ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yarattığı sorunlara odaklı uzmanlık alanlarını, kurumları güçlendirmesi ve yasal düzenlemeler yapmasında kadın örgütlerinin, kısmen de akademinin önemli katkıları vardır. Bu çabaların geçmişi çok eski olmamakla ve ataerkil normlarla bakılıp, toplumun çeşitli kesimleri tarafından feminizm düşmanlığı ile damgalanmalarına karşın önemli kazanımların yolunu açtığı da bir gerçektir. Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ve devamında kurulan Kadından Sorumlu Devlet Bakanlığı bu ısrarlı, inatçı çabalarla ortaya çıkmıştır. Ayrıca, 2000’li yılların ilk yarısında, Medeni Kanun ile Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikler ile, Anayasamıza eklenen kadın erkek eşitliği maddesi, birer başarıdır. ‘’Ailenin reisi erkektir’’ ifadesinin yasadan çıkartılması, evlilikte edinilen malların eşit paylaşımı, namus cinayetlerinde uygulanan cezaların arttırılması gibi ülkemiz ortamında devrim niteliğindeki kazanımlar, toplumsal destek de bulmuştur. Ayrıca, şiddetle mücadele amacıyla yapılan ilk özel düzenleme olan 4320 Sayılı Ailenin Korunmasına Dair Yasanın, kapsamının oluşturulması, tanıtımı ve uygulanmasını izlemede kadın örgütlerinin gösterdiği duyarlık da takdire değer.

Kadın örgütleri, son Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) hükümetleri döneminde, İstanbul Sözleşmesi’nin (Kadınlara Yönelik Şiddet ve Ev içi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi-2015) onaylanması ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunu’nun yasalaşması süreçlerinde etkin katılım göstermişlerdir. 8 Mart 2012’de yürürlüğe giren 6284 sayılı yasa, son anda eklenen değişikliklerle örgütlerin önerilerini tam olarak içermese de, şiddeti önlemek ve maruz kalan kadın ve çocukları korumak için yeterli olanaklar sağlayan bir yasal düzenlemedir. Örgütlerin katkısı, yasanın 30 yıldır şiddetle doğrudan mücadeleden gelen deneyim ve cinsiyet eşitliğine dair evrensel ilkelere dayalı bütüncül yaklaşımları içermesi açısından önemliydi. Ancak, sivil toplum-kamu kuruluşları iş birliği için iyi örnekler oluşturabilecek bu gibi girişimler, artık durdurulmuştur. Devlet, bağımsız kadın örgütlerini ve Türkiye’deki feminist hareketi dışlamıştır. Bunda AB hedefinden vazgeçilmesi de etkili olmuştur. Talepleri dillendiren örgütler ve mücadele içerisindeki kadınlar, şiddet ve engelleme ile karşılaşmaktadırlar. Yazdıkları yazılar nedeniyle haklarında dava açılmakta, katıldıkları toplantılarda susturulmakta ve mahkemelerde darp edilmektedirler. Hükümet partisinden seçilen bazı belediyeler ise, belediyeye ait binalarda yıllarca şiddete maruz kalan kadınlara danışmanlık desteği sağlayan kadın örgütlerini yerlerinden etmeye, protokollerini tek taraflı fes etmeye çalışmaktadırlar. Buna son dönemde 15 Temmuzdan sonra doğu illerinde ve ilçelerinde kayyım atanan yerel yönetimlerde, açılmış olan kadına yönelik şiddet birimlerini kapatmaları da eklenmiştir.

Türkiye’de LGBTİ hakları dediğimizde ise, bırakın iyi örneklerden söz etmeyi, konu görmezden gelinmektedir. Ülkemizde maalesef 2010 yılındaki Anayasa’da yapılan değişiklik sırasında ve daha önceki yasa yapma süreçlerinde, bütün çabalara rağmen cinsiyet eşitliğinin, cinsiyet kimliği ve cinsel yönelimleri de içerecek şekilde tanımlanması sağlanamamıştır. Avrupa Birliği (AB) uyum programı çerçevesinde 2009’dan beri yasalaşması geciktirilen Ayrımcılık Mevzuatı ve Eşitlik Kurulu Kanun Tasarısı’ndan, LGBTİ örgütlerin katılımı ile önerilen maddeleri, tasarı meclise sevk edilirken tamamen çıkarılmıştır. Cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim temelinde ayrımcılık yapılamayacağı belirtilen İstanbul Sözleşmesi’nin yaşama geçirilmesi geciktirilirken, diğer yandan da salt içerdiği bu ibare nedeniyle sözleşmenin tamamına itiraz edilmektedir. ‘’Eşcinsellik hastalıktır, tedavi edilmelidir’’ yaklaşımı, artan nefret suçları ve trans cinayetlerinin azalması için herhangi bir tedbir alınmayışı, bazı kamu yöneticilerinin söylemleri ile nefretin yeniden üretilmesi tehlikeli boyuttadır. Bunun son örnekleri LGBTİ bireylerin 7 Haziran Genel Seçimlerinde milletvekili adayı olmaları ile gündeme daha fazla yansımıştır. Öyle görünüyor ki, yeni anayasa çalışmalarında da beklenen ileri düzeydeki gelişmelere ilişkin değişiklikler yapılmamıştır. Bütün bunlar böyleyken, kadınlar her gün hala öldürülmektedir. Şiddet artarak devam etmektedir. Şiddet failleri, cezalandırılırken iyi hal indirimi almakta ve tahliye edilmektedirler. Ve yazık ki, 21. Yüzyılda kadınlar, Türkiye’de cinsiyete dayalı bir soy kırıma maruz kalan dünyanın en kalabalık azınlığı olarak yaşam mücadelesi vermektedirler…
www.hablemitoglu.net

Must Read

Uluslararası İlişkilerde Ekonomik Yaptırımlar ve Türkiye

Uluslararası ilişkilerde ekonomik yaptırımlar, politik amaçlarla, bir veya daha fazla uygulayıcı (devlet, uluslararası örgüt) tarafından bir veya daha fazla hedefe (devlet, yönetim,...

KİTAP İNCELEMESİ:EDEBİYATIMIZIN USTALARININ GÖZÜNDEN ATATÜRK VE DEVRİMİN YÖNÜ, TAYLAN ÖZBAY

            Günümüzün önemli aydın, yayıncı ve yazarlarından Taylan Özbay’ın “Edebiyatımızın Ustalarının Gözünden Atatürk ve Devrimin Yönü” kitabı geçtiğimiz Şubat ayında Telgrafhane Yayınları’ndan...

Emeğe ve Düzene Tutulan Bir Kara Ayna: Ken Loach Sineması

Dijital dönüşüm, yapay zeka ve “insansız” X’ler çağında, tuhaf gibi görünen “makus talih” insanlar ve insanlığın yakasını bırakmıyor. Ne gariptir ki, şimdilerde...

Devrimci Düşüncenin Sönümlenmesi

            Kemalizm, özellikle 90’lı yıllar sonrasında yükselen ulusalcılık dalgasıyla birlikte ortaya çıkışındaki devrimci köklerden kopmuş ve sadece tepkisel bir ideoloji haline gelmiştir....

DÜŞLEMEK, DEVRİMCİ BİR EYLEMDİR

Kemalizm’in altı temel ilkesinden birisi: “Devrimcilik”. Kemalizm’in dogmatikleşmeyeceğinin garantisi gözüyle bakılır bu ilkeye. Üzerinde uzun uzadıya “Devrimcilik denilmesi mi doğru, inkılapçılık denilmesi...