Ana Sayfa Dergiden Gün Kurtaran Türk Dış Politikasındaki Yanılsamalar

Gün Kurtaran Türk Dış Politikasındaki Yanılsamalar

Dış politikanın anlaşılabilmesi hususunda aslında devletlerin karşılaştığı çıktılara da değinmek gerekir. Bu bağlamda aslında amaçlar, stratejiler ve araçlardan yararlanılır. Dış politikanın anlaşılmasına dair yapılan analizlerde politikanın anlayışıyla ilişkilidir. Çalışmanın içeriğinde sınırlı alanda aktarım sağlanacaktır. Dış Politika Analizi çerçevesinden sağlanacak aktarım aslında devletin başka bir devlet ya da uluslararası ortama yönelik izlediği politikaların incelendiği yaklaşımdır.[1]

Türkiye’nin dış politikanın oluşumu esasında karar alıcıların etkileri önemli bir durumdur. Kimi zaman lider, kimi zaman bürokratik tarzda alınan kararlar alınmaktayken; özellikle son dönemdeki ortaya çıkan ikilemlerin ve günü kurtarmaya yönelik yaklaşımların sorunlar oluşturabilmektedir. Son yaşanan anayasa referandumuyla[2] beraber dış politikanın karar alışında etkisi azalan Dışişleri Bakanı’nın ve diplomatik temsilciliklerin yeteri kadar etkin sonuçları sağlayan politikalarını uygulama alanları bulunmamaktadır.

Eski dönemin iç siyasetinin de etkisiyle geçmişte “Kissinger gibi diplomasi[3]” yaptığı iddia edilen Ahmet Davutoğlu[4] ve kısa bir dönem dışişleri bakanlığı yapan Ali Babacan[5] etki alanı kırılınca AKP yönetiminden ve fırsatlarından ayrılıp kendilerini yeni bir maceraya atıp ayrı ayrı parti kurdukları görülmektedir. Tüm bu minvalden hareketle Türk dış politikasının belirli ilkelere ve teamüllere uygun işleyiş imkanı ortadan kaldırılmıştır. Çıkar gruplarının ve iç siyasette kendi bireysel hedeflerini hatta Atatürk’ün Gençliğe Hitabesindeki gibi: “…iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler…[6] Bu durumdan kastedilen esasında devletin çıkarlarını savunma ve çağdaş medeniyet seviyesine ulaştırılma amacıyla yapılagelen dış politikanın tamamıyla zıt eylemler silsilesiyle yapılagelmesidir ve haliyle de -günün kurtarılmasını- sağlamaktadır.

AKP dönemindeki dış politikanın genel hatlarıyla bakma fırsatı olduğunda da aslında Irak-İran arasında kurulu olan Şii/Sünni eksenli Ortadoğu coğrafyasının şekillenmesi hikayesi Irak’ın işgaliyle tek taraflı Şii dünyasının ve İran rejiminin etki alanını artırmıştır.[7] Öte yandan ABD’yle yakın ilişkiler kurma eğilimindeki iktidarın söylem bağlamında stratejik ortak tarzında ittifak yaklaşımı gütmüştür.[8] Hatta Model ülke olarak tanımlanan hareket alanı sayesinde Arap devletlerle ilişki oluşturulmaya çalışılmış dış politikada karşılıklı kazanç sağlanmaya çalışılmıştır.[9]

Tüm bunların yanında Türkiye’nin dış politikadaki yaklaşımlarının genellikle büyük devletlerin sağladığı faydalarla oluşması ve yerine göre bağımsız tercihlere gitmesi sebebiyle ABD’yle ilişkilerdeki gerilimlerle birçok sorunla karşı karşıya kalınmıştır. Komşularla Sıfır Sorun[10] olarak oluşturulması amaçlanan yaklaşım yerini “Her Komşuyla Sorun”a bırakmıştır. Dış politikada Arap Baharı[11] olarak adlandırılan ama aslında -Ortadoğu’ya atılan Reset hareketinin- karşısında uygulanan karmaşık hale getirilen politikaların Mısır, Suriye, Libya gibi ülkelerle kapsamlı olarak çok boyutlu sorunlara yol açmıştır.

Günümüzde gelinen noktaya bakılınca, Türk dış politikasının Avrasyacı mı? Batıcı mı? Yoksa farklı bir eksende mi oluşacağı? Olarak ortaya çıkan sorunun kurucu ideallerin altyapıda oluşması ile yeni bir söylem/eylem zincirine ihtiyaç duyulduğu açıktır. Halen karşılaşılan sorunlarda; inada dayalı mezhepsel söylem, cihatçılara verilen önem, sadece anlık yapılan harekatlar ama orta ve uzun vadede kurulacak Kuzey Suriye Özerk Yapısı gibi bir yapıyı engelleyemeyeceğinin vb. durumların değiştirilmesi ya da gerçeklerle karşılaşılması gerektiği durumu mevcuttur.

Sonuç olarak ana eksende ihtiyaç duyulan şey; karşıt görüşlerin tartışılabileceği, sadece şahsi kararlara dayalı yapılmayan ve bulunduğu coğrafyanın hakkını veren, yeniden tanımlamaların yapılabildiği ve istikrar adası olarak ortaya çıkabilecek bir Türkiye ideası ortaya koymaktır. Dış politikayı zorlaştıran hava savunma sistemi muammasının, Halkbank davasının, siyasal olarak çatışmacı yaklaşımların çözümlenmesi gerekmektedir.


[1] Ankara Üniversitesi, Açık Ders, Dış Politika Analizi Powerpoint Sunusu, (https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/115114/mod_resource/content/0/DPA.01.Hafta.2019.pdf).

[2] Yenişafak Gazetesi, “Cumhurbaşkanlığı Sistemi: 2017 Anayasa Referandumu”, (https://www.yenisafak.com/secim-referandum-2017).

[3] Hürriyet Gazetesi, “Davutoğlu Dört Kissinger’dan Biri”, (https://www.hurriyet.com.tr/gundem/davutoglu-dort-kissingerdan-biri-14063228), 11.03.2010.

[4] BBC Türkçe, “Gelecek Partisi: Ahmet Davutoğlu Genel Başkan Seçildi, Parti Yönetiminde Kimler Var?”, (https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-50843083), 19.12.2019.

[5] BBC Türkçe, “DEVA Partisi: Ali Babacan hangi vaatlerde bulundu, partinin yol haritasında neler var?”, (https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51842258), 12.03.2020.

[6] Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi”, (https://www.ktb.gov.tr/TR-96304/ataturk39un-genclige-hitabesi.html).

[7] Haberler, “Irak’ta Göstericiler, İran’ın Ülkede Artan Etkisini Protesto Etti”, (https://www.haberler.com/irak-ta-gostericiler-iran-in-ulkede-artan-etkisini-12563642-haberi/), 28.10.2019.

[8] Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye-ABD Stratejik Ortaklığı Hakkında Ortak Açıklama”, (http://www.mfa.gov.tr/turkiye-abd-stratejik-ortakligi-hk-ortak-aciklama.tr.mfa), 16.02.2018.

[9] Hürriyet Gazetesi, “Ortadoğu’da çarpıcı araştırma: Türkiye bizim yönetimlerimizin yapamadığını yapan ülke” (https://www.hurriyet.com.tr/dunya/ortadoguda-carpici-arastirma-turkiye-bizim-yonetimlerimizin-yapamadigini-yapan-ulke-16916095), 03.02.2011.

[10] Dışişleri Bakanlığı, “Yeni Dönemde Sıfır Sorun Politikası”, (http://www.mfa.gov.tr/yeni-donemde-sifir-sorun-politikasi.tr.mfa), 21.03.2013.

[11] Anadolu Ajansı, “Arap Baharı Yıllar İçinde Kışa Döndü”, (https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arap-bahari-yillar-icinde-kisa-dondu-/1363365), 13.01.2019.

Must Read

Uluslararası İlişkilerde Ekonomik Yaptırımlar ve Türkiye

Uluslararası ilişkilerde ekonomik yaptırımlar, politik amaçlarla, bir veya daha fazla uygulayıcı (devlet, uluslararası örgüt) tarafından bir veya daha fazla hedefe (devlet, yönetim,...

KİTAP İNCELEMESİ:EDEBİYATIMIZIN USTALARININ GÖZÜNDEN ATATÜRK VE DEVRİMİN YÖNÜ, TAYLAN ÖZBAY

            Günümüzün önemli aydın, yayıncı ve yazarlarından Taylan Özbay’ın “Edebiyatımızın Ustalarının Gözünden Atatürk ve Devrimin Yönü” kitabı geçtiğimiz Şubat ayında Telgrafhane Yayınları’ndan...

Emeğe ve Düzene Tutulan Bir Kara Ayna: Ken Loach Sineması

Dijital dönüşüm, yapay zeka ve “insansız” X’ler çağında, tuhaf gibi görünen “makus talih” insanlar ve insanlığın yakasını bırakmıyor. Ne gariptir ki, şimdilerde...

Devrimci Düşüncenin Sönümlenmesi

            Kemalizm, özellikle 90’lı yıllar sonrasında yükselen ulusalcılık dalgasıyla birlikte ortaya çıkışındaki devrimci köklerden kopmuş ve sadece tepkisel bir ideoloji haline gelmiştir....

DÜŞLEMEK, DEVRİMCİ BİR EYLEMDİR

Kemalizm’in altı temel ilkesinden birisi: “Devrimcilik”. Kemalizm’in dogmatikleşmeyeceğinin garantisi gözüyle bakılır bu ilkeye. Üzerinde uzun uzadıya “Devrimcilik denilmesi mi doğru, inkılapçılık denilmesi...