Ana Sayfa Dergiden Gün Kurtaran Türk Dış Politikasındaki Yanılsamalar

Gün Kurtaran Türk Dış Politikasındaki Yanılsamalar

Dış politikanın anlaşılabilmesi hususunda aslında devletlerin karşılaştığı çıktılara da değinmek gerekir. Bu bağlamda aslında amaçlar, stratejiler ve araçlardan yararlanılır. Dış politikanın anlaşılmasına dair yapılan analizlerde politikanın anlayışıyla ilişkilidir. Çalışmanın içeriğinde sınırlı alanda aktarım sağlanacaktır. Dış Politika Analizi çerçevesinden sağlanacak aktarım aslında devletin başka bir devlet ya da uluslararası ortama yönelik izlediği politikaların incelendiği yaklaşımdır.[1]

Türkiye’nin dış politikanın oluşumu esasında karar alıcıların etkileri önemli bir durumdur. Kimi zaman lider, kimi zaman bürokratik tarzda alınan kararlar alınmaktayken; özellikle son dönemdeki ortaya çıkan ikilemlerin ve günü kurtarmaya yönelik yaklaşımların sorunlar oluşturabilmektedir. Son yaşanan anayasa referandumuyla[2] beraber dış politikanın karar alışında etkisi azalan Dışişleri Bakanı’nın ve diplomatik temsilciliklerin yeteri kadar etkin sonuçları sağlayan politikalarını uygulama alanları bulunmamaktadır.

Eski dönemin iç siyasetinin de etkisiyle geçmişte “Kissinger gibi diplomasi[3]” yaptığı iddia edilen Ahmet Davutoğlu[4] ve kısa bir dönem dışişleri bakanlığı yapan Ali Babacan[5] etki alanı kırılınca AKP yönetiminden ve fırsatlarından ayrılıp kendilerini yeni bir maceraya atıp ayrı ayrı parti kurdukları görülmektedir. Tüm bu minvalden hareketle Türk dış politikasının belirli ilkelere ve teamüllere uygun işleyiş imkanı ortadan kaldırılmıştır. Çıkar gruplarının ve iç siyasette kendi bireysel hedeflerini hatta Atatürk’ün Gençliğe Hitabesindeki gibi: “…iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler…[6] Bu durumdan kastedilen esasında devletin çıkarlarını savunma ve çağdaş medeniyet seviyesine ulaştırılma amacıyla yapılagelen dış politikanın tamamıyla zıt eylemler silsilesiyle yapılagelmesidir ve haliyle de -günün kurtarılmasını- sağlamaktadır.

AKP dönemindeki dış politikanın genel hatlarıyla bakma fırsatı olduğunda da aslında Irak-İran arasında kurulu olan Şii/Sünni eksenli Ortadoğu coğrafyasının şekillenmesi hikayesi Irak’ın işgaliyle tek taraflı Şii dünyasının ve İran rejiminin etki alanını artırmıştır.[7] Öte yandan ABD’yle yakın ilişkiler kurma eğilimindeki iktidarın söylem bağlamında stratejik ortak tarzında ittifak yaklaşımı gütmüştür.[8] Hatta Model ülke olarak tanımlanan hareket alanı sayesinde Arap devletlerle ilişki oluşturulmaya çalışılmış dış politikada karşılıklı kazanç sağlanmaya çalışılmıştır.[9]

Tüm bunların yanında Türkiye’nin dış politikadaki yaklaşımlarının genellikle büyük devletlerin sağladığı faydalarla oluşması ve yerine göre bağımsız tercihlere gitmesi sebebiyle ABD’yle ilişkilerdeki gerilimlerle birçok sorunla karşı karşıya kalınmıştır. Komşularla Sıfır Sorun[10] olarak oluşturulması amaçlanan yaklaşım yerini “Her Komşuyla Sorun”a bırakmıştır. Dış politikada Arap Baharı[11] olarak adlandırılan ama aslında -Ortadoğu’ya atılan Reset hareketinin- karşısında uygulanan karmaşık hale getirilen politikaların Mısır, Suriye, Libya gibi ülkelerle kapsamlı olarak çok boyutlu sorunlara yol açmıştır.

Günümüzde gelinen noktaya bakılınca, Türk dış politikasının Avrasyacı mı? Batıcı mı? Yoksa farklı bir eksende mi oluşacağı? Olarak ortaya çıkan sorunun kurucu ideallerin altyapıda oluşması ile yeni bir söylem/eylem zincirine ihtiyaç duyulduğu açıktır. Halen karşılaşılan sorunlarda; inada dayalı mezhepsel söylem, cihatçılara verilen önem, sadece anlık yapılan harekatlar ama orta ve uzun vadede kurulacak Kuzey Suriye Özerk Yapısı gibi bir yapıyı engelleyemeyeceğinin vb. durumların değiştirilmesi ya da gerçeklerle karşılaşılması gerektiği durumu mevcuttur.

Sonuç olarak ana eksende ihtiyaç duyulan şey; karşıt görüşlerin tartışılabileceği, sadece şahsi kararlara dayalı yapılmayan ve bulunduğu coğrafyanın hakkını veren, yeniden tanımlamaların yapılabildiği ve istikrar adası olarak ortaya çıkabilecek bir Türkiye ideası ortaya koymaktır. Dış politikayı zorlaştıran hava savunma sistemi muammasının, Halkbank davasının, siyasal olarak çatışmacı yaklaşımların çözümlenmesi gerekmektedir.


[1] Ankara Üniversitesi, Açık Ders, Dış Politika Analizi Powerpoint Sunusu, (https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/115114/mod_resource/content/0/DPA.01.Hafta.2019.pdf).

[2] Yenişafak Gazetesi, “Cumhurbaşkanlığı Sistemi: 2017 Anayasa Referandumu”, (https://www.yenisafak.com/secim-referandum-2017).

[3] Hürriyet Gazetesi, “Davutoğlu Dört Kissinger’dan Biri”, (https://www.hurriyet.com.tr/gundem/davutoglu-dort-kissingerdan-biri-14063228), 11.03.2010.

[4] BBC Türkçe, “Gelecek Partisi: Ahmet Davutoğlu Genel Başkan Seçildi, Parti Yönetiminde Kimler Var?”, (https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-50843083), 19.12.2019.

[5] BBC Türkçe, “DEVA Partisi: Ali Babacan hangi vaatlerde bulundu, partinin yol haritasında neler var?”, (https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51842258), 12.03.2020.

[6] Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi”, (https://www.ktb.gov.tr/TR-96304/ataturk39un-genclige-hitabesi.html).

[7] Haberler, “Irak’ta Göstericiler, İran’ın Ülkede Artan Etkisini Protesto Etti”, (https://www.haberler.com/irak-ta-gostericiler-iran-in-ulkede-artan-etkisini-12563642-haberi/), 28.10.2019.

[8] Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye-ABD Stratejik Ortaklığı Hakkında Ortak Açıklama”, (http://www.mfa.gov.tr/turkiye-abd-stratejik-ortakligi-hk-ortak-aciklama.tr.mfa), 16.02.2018.

[9] Hürriyet Gazetesi, “Ortadoğu’da çarpıcı araştırma: Türkiye bizim yönetimlerimizin yapamadığını yapan ülke” (https://www.hurriyet.com.tr/dunya/ortadoguda-carpici-arastirma-turkiye-bizim-yonetimlerimizin-yapamadigini-yapan-ulke-16916095), 03.02.2011.

[10] Dışişleri Bakanlığı, “Yeni Dönemde Sıfır Sorun Politikası”, (http://www.mfa.gov.tr/yeni-donemde-sifir-sorun-politikasi.tr.mfa), 21.03.2013.

[11] Anadolu Ajansı, “Arap Baharı Yıllar İçinde Kışa Döndü”, (https://www.aa.com.tr/tr/dunya/arap-bahari-yillar-icinde-kisa-dondu-/1363365), 13.01.2019.

Must Read

Kartaca Roma İkilemi

            İki bin yıldır yönetim biçimleri açısından karşılaştırılan bu iki devletin birbirine politik olarak rakip olduğu ve anlatılanların aktarılış biçiminde sadece basit...

Dış Politikada Neler Oluyor

Günümüz Türkiye’sinin karşılaştığı sorunlar esasında geçtiğimiz yüzyılda var olan dış politika tercihleri paralelindeki gibi gerçekleşmiştir. Bilindiği üzere Soğuk Savaş sürecinde iki kampa...

Kemalizmin Apollonik ve Diyonizyak Bağlamda İncelenmesi

            Son dönemde Kemalizm’in bazı savunucuları tarafından Platonik bir bakış açısıyla, uygulama alanı bulduğu cumhuriyetin ilk dönemlerine yönelik asrı saadet yakıştırmaları gündemi...

Kimsesizlerin Kimsesi Olmak

YİRMİ BİRİNCİ YÜZYILDA KEMALİZM ÜZERİNE BAZI DÜŞÜNCELER-10 KİMSESİZLERİN KİMSESİ OLMAK Tanrı çobanımdır; benim eksiğim olmaz.Beni taze çayırlarda...

De-Kemalizasyon Üzerine

Anlık Dergisi’nin önceki sayısındaki yazımda Neo-Kemalizm üzerine düşüncelerimden bahsetmiştim. Bu sayımızdaki yazımda ise De-Kemalizasyon kavramı ve süreci üzerine düşüncelerimi özetlemeye çalışacağım. Tahmin...